Zamek Ryn

Zamek w Rynie to krzyżacka warownia z końca XIV wieku, stojąca na wzniesieniu między Jeziorem Ryńskim a jeziorem Ołów. Przez kolejne stulecia był siedzibą komturów i wójtów zakonnych, a następnie starostów książęcych, więzieniem i siedzibą urzędów. Od 2006 roku działa w nim hotel, a zabytkowe wnętrza można zwiedzać z przewodnikiem.

Geneza

Według źródeł strażnica krzyżacka mogła istnieć w Rynie już wcześniej, jednak budowę regularnego zamku rozpoczęto około 1377 roku z polecenia wielkiego mistrza Winricha von Kniprode. Warownia miała być siedzibą konwentu i bazą wypraw przeciwko Litwie. Pierwsze wzmianki o zamku przynosi kronika Wiganda z Marburga. Powstały wówczas mury obwodowe na planie prostokąta o wymiarach około 44 na 52 metry z dużym przedzamczem.

Około 1393 roku wielki mistrz Konrad von Wallenrode wznowił budowę, planując urządzenie tu komturstwa dla swojego brata Fryderyka. Plany te nie zostały w pełni zrealizowane – komturstwo szybko zlikwidowano, a po bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku rozbudowę ograniczono do czworoboku murów z jednym gotyckim budynkiem. W kolejnych dziesięcioleciach zamek był siedzibą wójtów, a okresowo także komturów krzyżackich.

Od wojny trzynastoletniej do czasów książęcych

Inwentarze z początku XV wieku wymieniają w zamku kuchnię, piekarnię i browar, a późniejsze spisy z lat 1507 i 1515–1524 – kaplicę, zbrojownię, kapitularz, refektarz i pokój gościnny. Podczas wojny trzynastoletniej, w 1455 roku, zamek zdobyli chłopi; odbił go Jerzy von Schlieben.

Po sekularyzacji zakonu w 1525 roku i powstaniu Prus Książęcych zamek stał się siedzibą starostów księcia pruskiego. W XVII wieku przekształcono go w wygodną rezydencję myśliwską i dobudowano skrzydło południowo-zachodnie z przejazdem bramnym. W 1657 roku, podczas odwetowego najazdu na Prusy Książęce prowadzonego przez Aleksandra Hilarego Połubińskiego, zamek spalili Tatarzy.

Więzienie i sąd

W 1853 roku zamek kupiła rejencja gąbińska i po remoncie urządziła w nim zakład karny, od 1861 roku przeznaczony dla kobiet. W 1881 roku pożar zniszczył część zabudowy, którą odbudowano w stylu neogotyckim – z krenelażami i smukłymi wieżyczkami, które dziś nadają zamkowi charakterystyczny wygląd. Na początku XX wieku dobudowano wielokondygnacyjny budynek więzienny, a od 1911 roku zamek znów był więzieniem męskim; w kompleksie działał też sąd. Funkcję więzienia pełnił również w czasie II wojny światowej.

Po 1945 roku w zamku mieściły się magazyny, warsztaty, biura instytucji miejskich, dom kultury i muzeum. Po 1990 roku miasto sprzedało obiekt prywatnemu inwestorowi, który w latach 2001–2006 przeprowadził adaptację na hotel i centrum konferencyjne.

Architektura

Obecna czteroskrzydłowa bryła ukształtowała się w dużej mierze w XIX wieku. Najstarszą częścią jest skrzydło południowo-wschodnie, tzw. komturskie, o długości około 44,5 metra i szerokości około 17 metrów. Mury wzniesiono z cegły na kamiennych fundamentach, z kamiennym cokołem wysokim na około 1,3 metra; elewację zdobiły romby z ciemnej, zendrówkowej cegły. Zachowały się gotyckie sklepienia i portale.

Planowanych w średniowieczu dwóch dużych wież nigdy nie ukończono, a zamek nie otrzymał pierwotnie zamierzonego układu czterech skrzydeł. Krenelaże i narożne wieżyczki są dziełem XIX wieku, a nie krzyżackich budowniczych. Podczas adaptacji dziedziniec przykryto lekkim zadaszeniem o powierzchni około 950 metrów kwadratowych, a w dawnych piwnicach urządzono basen i strefę rekreacyjną.

Legendy

Najbardziej znana legenda mówi o Białej Damie – dobrym duchu, który ma przynosić szczęście. Według podania jest to Anna, żona księcia litewskiego Witolda. Witold, zabiegając o koronę, miał prowadzić w Rynie rokowania z Krzyżakami, a jego żona i dzieci mieli być zakładnikami. Ponieważ nie zdradził Władysława Jagiełły, jego rodzinę miano zamurować w zamkowych piwnicach. Inna opowieść mówi o podziemnych korytarzach łączących zamek z kryptą nieistniejącego kościoła i pobliskim cmentarzem. Obie historie są legendami, bez potwierdzenia w źródłach.

Zamek dziś

Zamek jest własnością prywatną i działa jako czterogwiazdkowy Hotel Zamek Ryn z restauracją Refektarz, winiarnią, strefą spa i salami konferencyjnymi. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i obejmuje gotyckie wnętrza oraz kolekcję dawnego uzbrojenia, m.in. hełmów, mieczy, toporów i włóczni. Na zadaszonym dziedzińcu organizowane są biesiady rycerskie i wydarzenia kulturalne.