Zamek Niemodlin

Zamek Książęcy w Niemodlinie to jedna z największych rezydencji Opolszczyzny i ważny przykład śląskiego zamku renesansowego. Stoi na wschodnim krańcu miasta, na lewym brzegu Ścinawy Niemodlińskiej, otoczony parkiem z wiekowymi drzewami. Dzisiejsza bryła to czteroskrzydłowa rezydencja wokół prostokątnego dziedzińca, w której mury wtopiły się relikty średniowiecznej warowni Piastów opolskich. Po latach zaniedbań zamek jest w rękach prywatnych, stopniowo odnawiany i udostępniony zwiedzającym.

Piastowskie początki

Na miejscu wcześniejszego, XIII-wiecznego grodu książę Bolesław Pierworodny, syn księcia opolskiego Bolka I, wzniósł około 1313 roku murowany zamek nizinny. Rok ten zamek przyjął dziś za datę swojego powstania – stąd nazwa „Zamek Książęcy Niemodlin 1313”. Niemodlin był wówczas siedzibą jednej z linii Piastów opolskich, a w kolejnych pokoleniach władali nim m.in. synowie Bolesława oraz potomkowie Bolka III, w tym Bernard niemodliński. Teren Śląska należał wtedy do ziem pozostających poza Królestwem Polskim – książęta opolscy byli lennikami Korony Czeskiej. W 1428 roku zamek ucierpiał podczas najazdu husytów. Z tej epoki zachowały się gotyckie mury z cegły zendrówki i fragmenty kamieniarki w skrzydle południowo-zachodnim.

Rezydencja Pücklerów

Po wygaśnięciu niemodlińskiej linii Piastów dobra przejęli Habsburgowie, a zarządzali nimi starostowie. W 1552 roku zamek strawił groźny pożar. Kilkanaście lat później majątek kupił Kaspar von Pückler i to Pücklerowie stali się fundatorami nowożytnej rezydencji. Przebudowa przebiegała w trzech etapach: w latach 1573–1577, 1589–1592 i około 1610 roku. Powstało wówczas założenie czteroskrzydłowe z dziedzińcem otoczonym arkadowymi krużgankami, nawiązującymi do renesansowych wzorów, takich jak Wawel, oraz do śląskich realizacji w Brzegu i Prószkowie.

Promnitzowie, Zierotinowie i Praschmowie

W czasie wojny trzydziestoletniej, w 1643 roku, zamek został zniszczony. Później należał do Promnitzów, a następnie do morawskiego rodu Zierotinów, który władał nim do 1779 roku. Pod koniec XVIII wieku dobra przeszły w ręce spokrewnionych z nimi hrabiów von Praschma, a Niemodlin – jak cały Śląsk po wojnach śląskich – był już częścią Prus. Praschmowie przekształcali wnętrza: w XIX wieku zamurowano arkady krużganków i przebudowano kaplicę w duchu neogotyckim. Ostatnim właścicielem z tego rodu był do 1945 roku hrabia Fryderyk Leopold von Praschma.

Architektura

Zamek ma cztery skrzydła – wschodnie, niższe, dwukondygnacyjne, pozostałe trzykondygnacyjne – oraz cztery narożne wieże ze schodami. W skrzydle zachodnim stoi wieża bramna, czworoboczna u dołu i ośmioboczna w górnej części, zwieńczona późnobarokowym hełmem; jej elewację zdobi sgraffito. Nad portalem umieszczono kartusz z herbem Praschmów. We wnętrzach zachowały się eklektyczne stiuki, klasycystyczny kominek, polichromowane kasetony i neostylowe malowidła w kaplicy. Do bramy prowadzi kamienny most nad dawną fosą, ozdobiony figurami świętych: Wendelina, Floriana, Antoniego Padewskiego i Jana Nepomucena.

XX wiek

Po II wojnie światowej, gdy Niemodlin znalazł się w granicach Polski, zamek służył kolejno Państwowemu Urzędowi Repatriacyjnemu, liceum i szkole podoficerskiej. Z czasem popadł w ruinę i był dewastowany. W 1990 roku kupił go prywatny inwestor. Na dziedzińcu i we wnętrzach Jan Jakub Kolski nakręcił film „Jasminum” (premiera w 2006 roku); w zamku do dziś zachowały się elementy scenografii, m.in. obramowania cel zakonnych. W 2006 roku właścicielem został łódzki Instytut Postępowania Twórczego, a w 2015 roku spółka Centrum z Łodzi, przy której działa Fundacja na Rzecz Zamku Książęcego Niemodlin 1313.

Legenda o Kamieniu Mocy

Z zamkiem łączy się współczesna opowieść o Kamieniu Mocy w podziemiach. Według legendy przywoływanej przez pisarkę Ewę Kassalę kamień miał być świadkiem spotkania wiedźmy Ragany z Mieszkiem I, po którym władca miał zdecydować się na chrzest. To opowieść literacka, bez oparcia w źródłach historycznych, ale stała się jednym z punktów trasy zwiedzania.

Zamek dziś

W 2016 roku, przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wymieniono około 4 tys. m² pokrycia dachu, a prace rewitalizacyjne trwają nadal, dlatego trasa zwiedzania bywa zmieniana. Zwiedzanie wnętrz odbywa się z przewodnikiem i obejmuje m.in. most ze świętymi, renesansowy dziedziniec, neogotycką kaplicę, piwnice z ekspozycjami, salę muzyczną i bibliotekę. Osobny bilet uprawnia do samodzielnego spaceru po ogrodach zamkowych, gdzie rośnie siedem pomników przyrody i żyje stado danieli. W parku powstaje Europejski Park Rzeźby, a w odnowionej powozowni działa Restauracja 1313. W 2017 roku zamek otrzymał Certyfikat Polskiej Organizacji Turystycznej dla najlepszego produktu turystycznego.