Zamek Chojnik

Zamek Chojnik to jedna z najbardziej znanych warowni Dolnego Śląska. Jego ruiny wieńczą skalisty szczyt góry Chojnik w Karkonoszach, tuż nad Sobieszowem, dzielnicą Jeleniej Góry. Gotycka twierdza, przez ponad trzy stulecia związana z rodem Schaffgotschów, spłonęła w 1675 roku i nigdy nie została odbudowana. Dziś jest malowniczą ruiną, na którą prowadzą szlaki przez Karkonoski Park Narodowy, a z wieży roztacza się widok na Kotlinę Jeleniogórską i grzbiet Karkonoszy.

Położenie

Góra Chojnik wznosi się na wysokość 627 m n.p.m. Od strony południowo-wschodniej opada niemal pionowym, około 150-metrowym urwiskiem do Piekielnej Doliny. Takie położenie sprawiało, że niewielka warownia była bardzo trudna do zdobycia. Zamek leży na terenie obszaru ochrony ścisłej Karkonoskiego Parku Narodowego, dlatego oprócz biletu na zamek obowiązuje opłata za wstęp do parku. Na szczyt dochodzi się pieszo z Sobieszowa, co zajmuje mniej więcej 45 minut.

Geneza

Istnieją hipotezy, że pierwszym założeniem obronnym na górze był gród plemienia Bobrzan, ale nie zostało to potwierdzone. Pewne jest, że w drugiej połowie XIII wieku książę Bolesław Rogatka wzniósł na szczycie dwór myśliwski o cechach obronnych, który pod koniec stulecia rozbudował Bolko I Surowy. Właściwy murowany zamek powstał w latach 50. XIV wieku, prawdopodobnie około 1355 roku, za panowania Bolka II, księcia świdnicko-jaworskiego, który umacniał swoje władztwo siecią warowni. Pierwsza pisemna wzmianka o zamku pochodzi z 1364 roku.

Pierwotna twierdza miała kształt nieregularnego czworoboku. Zachodnią część zajmował budynek mieszkalny, wschodnią potężna okrągła wieża, a niewielki dziedziniec od północy i południa osłaniały mocne mury. Całość wzniesiono z kamienia.

Schaffgotschowie i rozbudowa w XV wieku

Po śmierci Bolka II księstwo przeszło pod władzę królów czeskich. Pod koniec XIV wieku zamek trafił w ręce rycerza Gotsche Schoffa, protoplasty śląskiego rodu Schaffgotschów: w 1399 roku starosta księstwa za zgodą króla Wacława IV zastawił mu warownię, a w 1418 roku król nadał zamek synom Gotsche jako dobra ojcowskie. Od tego czasu, z krótką przerwą, Chojnik pozostawał w rękach Schaffgotschów aż do końca swojego istnienia. W 1405 roku nad bramą wjazdową powstała kaplica św. Jerzego i św. Katarzyny, umieszczona w wykuszu z czerwonego piaskowca.

W czasie wojen husyckich Schaffgotschowie, mając oparcie w niedostępnej twierdzy, łupili kupców podróżujących szlakiem handlowym i okoliczną ludność. Jeszcze w XV wieku zamek znacznie rozbudowano. Od północnego wschodu powstał rozległy zamek dolny z kuchnią, mieszkaniami załogi, piwnicą i salą sądową, a na środku jego dziedzińca stanął kamienny pręgierz. Zamek nigdy nie miał studni, wodę gromadzono w wykutych w skale cysternach.

XVI wiek

W pierwszej połowie XVI wieku dobudowano otoczony murami trzeci dziedziniec przy zachodnim murze zamku dolnego. Znalazło się tam mieszkanie komendanta, stajnie, kolejna cysterna oraz wieża z lochem głodowym. Prawdopodobnie wtedy mury zwieńczono renesansową attyką w kształcie półkoli. W 1560 roku od północy dobudowano obszerną basteję.

Wojna trzydziestoletnia i pożar

W czasie wojny trzydziestoletniej zamek wzmocniono od strony najłatwiejszego dostępu dodatkowymi fortyfikacjami i bramą. Po straceniu Jana Ulryka Schaffgotscha w 1634 roku cesarz skonfiskował zamek, jednak w 1649 roku zwrócono go rodzinie. Schaffgotschowie nie przenieśli tu już swojej stałej siedziby. 31 sierpnia 1675 roku w czasie burzy w zamek uderzył piorun. Pożar strawił zamek górny i zwieńczenie wieży, a warowni nigdy nie odbudowano. Opuszczona budowla popadła w ruinę.

Romantyczna ruina i turystyka

W XIX wieku ruiny stały się atrakcją dla kuracjuszy z pobliskich Cieplic. W 1822 roku zorganizowano pod zamkiem punkt wynajmu przewodników i tragarzy, a w ruinach otwarto gospodę z księgami pamiątkowymi. W 1823 roku zbudowano schody na wieżę, a w 1860 roku północną basteję zaadaptowano na schronisko turystyczne, które działa do dziś.

Po II wojnie światowej zamek udostępniono już w 1945 roku. W 1963 roku z powodu groźby zawalenia zamknięto go, a prace zabezpieczające trwały do 1973 roku. W latach 70. wzmocniono mury wieży, w latach 80. odbudowano kuchnię, odgruzowano dziedziniec i cysterny. W latach 1993–1994 wykonano metalowe schody na wieżę i zrekonstruowano ganek straży.

Architektura

Zespół składa się z trzech części. Zamek dolny otaczają fortyfikacje z cylindryczną wieżą po stronie północnej i basztą łupinową w narożniku północno-wschodnim, a wzdłuż murów stoją pozostałości budynków mieszkalnych i gospodarczych. Brama prowadzi na zamek średni, w którego centrum stoi pręgierz wysoki na 3,9 m; widać tu ślady budynku załogi, dawnej kuchni, cysterny i sali sądowej. Kolejna brama wiedzie na zamek górny z resztkami późnogotyckiej kaplicy, pałacu i wejściem na wieżę, z której rozciąga się najlepsza panorama.

Legenda o Kunegundzie

Najsłynniejsza opowieść związana z Chojnikiem dotyczy księżniczki Kunegundy, córki właściciela zamku. Zażądała ona, by kandydat do jej ręki objechał konno, w pełnej zbroi, zamkowe mury. Kolejni śmiałkowie spadali w przepaść, aż przybył rycerz z Krakowa, któremu się udało. Gdy jednak oczarowana Kunegunda ofiarowała mu rękę, odrzucił ją i odjechał. Upokorzona księżniczka rzuciła się z murów w przepaść. Podobno w księżycowe noce wciąż można zobaczyć ducha rycerza objeżdżającego mury.

Zamek dziś

Zamek jest udostępniony do zwiedzania przez cały rok. Na szczycie działa Karczma Chojnik oraz schronisko w dawnej bastei. Od 1991 roku odbywa się tu turniej kuszniczy „O Złoty Bełt Zamku Chojnik”, jeden z największych w Polsce, a od 1993 roku zamek jest siedzibą Bractwa Rycerskiego Zamku Chojnik. Wizyta to połączenie górskiej wycieczki z historią średniowiecznego Śląska.