Zamek Korzkiew

Zamek w Korzkwi stoi na skalistym wzgórzu nad rzeką Korzkiewką, około 13 kilometrów na północ od Krakowa, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej. Należy do Szlaku Orlich Gniazd. Po niemal dwóch stuleciach ruiny zamek odzyskał dawny kształt dzięki prywatnej odbudowie rozpoczętej w 1997 roku i dziś służy jako kameralna rezydencja.

Geneza

W 1352 roku Jan z Syrokomli, sędzia krakowski, kupił wzgórze w Korzkwi i wzniósł na nim kamienną, podpiwniczoną wieżę o funkcji obronnej i mieszkalnej. Jego potomkowie od 1385 roku używali przydomka „z Korzkwi”. W 1388 roku wzmiankowany jest burgrabia Maciej, a w 1400 roku obiekt określono w źródłach mianem castrum. Wnuk fundatora, Zaklika Korzkiewski, dowodził pod Grunwaldem w 1410 roku chorągwią nr 47.

Kolejni właściciele

Po wygaśnięciu męskiej linii rodu w 1468 roku zamek przeszedł przez Barbarę, córkę Stanisława Korzkiewskiego, w ręce Szczepana Świętopełka Bolestraszyckiego. Następnie należał do Mikołaja Chorążyca, a od 1517 roku do Piotra Krupka, zamożnego mieszczanina krakowskiego. W 1545 roku kupił go Piotr Zborowski za 5500 florenów, a w 1572 roku przeszedł na Szymona Szaniawskiego, zwanego Ługowskim. Ługowscy rozbudowali gotycką część mieszkalną, dodali renesansową attykę i budynek bramny.

Jordanowie, Wesslowie i Wodziccy

Po wygaśnięciu rodu Ługowskich w 1652 roku zamek przejął Michał Jordan. Kolejnymi właścicielami byli Franciszek Jordan i Michał Stefan Jordan, a następnie Adam Jordan i Teodor Wessel. Jordanowie podejmowali w Korzkwi króla z dynastii Wettynów. Około 1720 roku zamek przebudowano, dodając m.in. loggię. W 1775 roku Korzkiew nabył Eliasz Wodzicki, a po nim Jakub Wodzicki.

Upadek

Po rozbiorach Korzkiew znalazła się w zaborze rosyjskim. W 1805 roku Eleonora Wodzicka przeniosła się do pobliskiego drewnianego dworu, przy którym Wodziccy założyli park w stylu angielskim. Zamek przestał być zamieszkany. Pod koniec XIX wieku służył jako spichlerz, a następnie popadł w ruinę. W 1863 roku w okolicy toczyły się walki powstania styczniowego. W 1968 roku przeprowadzono na zamku badania archeologiczne, a w 1969 roku – architektoniczne. W 1984 roku zamek wpisano do rejestru zabytków.

Odbudowa

W 1997 roku ruiny wraz z parkiem kupił architekt Jerzy Donimirski i rozpoczął odbudowę. Na reliktach jednej z kwadratowych baszt wzniesiono wieżę z bramą, odtworzono część mieszkalną i fragmenty murów. Część noclegowa mieści się w piętnastowiecznej wieży bramnej, a sale przyjęć w gotycko-renesansowej części mieszkalnej. W planach właściciela jest m.in. odbudowa narożnej baszty, przywrócenie ciągłości murów, odtworzenie drewnianego dworu i stawów. Całość ma tworzyć Korzkiewski Park Kulturowy.

Architektura

Najstarszą częścią założenia jest XIV-wieczna wieża na planie prostokąta o wymiarach około 9,5 × 12 metrów, o murach grubości do 2,5 metra, ze strzelnicami od południa i zachodu. Później zamek otoczono murem obronnym, a w XV wieku przy murze południowym wzniesiono dwie kwadratowe baszty. Pod koniec XV wieku dobudowano klatkę schodową i przybudówkę, a w drugiej połowie XVI wieku przebudowano mury północny i zachodni oraz dodano czterobiegową klatkę schodową w skrzydle północno-wschodnim. Przed wejściem do wieży znajduje się loggia, a przed zamkiem budynek bramny i zabudowania gospodarcze. Kształt murów dostosowano do skalistego wzgórza, dlatego obwód zamku jest nieregularny, a zabudowa skupia się wokół niewielkiego dziedzińca. Stanisław Tomkowicz w 1912 roku określił zamek jako „rodzaj manoiru z XVI wieku”.

Zamek dziś

Zamek pozostaje w rękach prywatnych. Całorocznie działa w nim rezydencja dla grup do 10 osób z czterema komnatami, a w zamkowych salach i na dziedzińcu organizowane są kolacje i przyjęcia na zamówienie. Turyści mogą zwiedzać zamek po wcześniejszym uzgodnieniu telefonicznym. Dolina Korzkiewki z zamkiem i zabytkowym parkiem jest popularnym celem wycieczek z Krakowa.

Zabytkowy zespół obejmuje dziś ruiny i odbudowane części zamku, dom mieszkalny, budynek gospodarczy oraz park. Właściciel planuje w przyszłości także niewielkie muzeum i skansen, które mają uzupełnić ofertę Korzkiewskiego Parku Kulturowego. Zamek jest jednym z punktów Szlaku Orlich Gniazd położonych najbliżej Krakowa, dlatego często odwiedzają go rowerzyści i piechurzy wędrujący jurajskimi dolinkami.