Zamek Grodno

Zamek Grodno (niem. Kynsburg) to jedna z najciekawszych średniowiecznych warowni Dolnego Śląska. Wznosi się na szczycie Góry Choiny w Zagórzu Śląskim, w gminie Walim, wysoko nad doliną Bystrzycy i Jeziorem Bystrzyckim. Jego historia to ponad siedem stuleci: siedziba związana z książętami świdnickimi, własność Korony Czeskiej, renesansowa rezydencja, a potem opuszczona ruina, którą od XIX wieku zabezpieczano i udostępniano turystom. Dziś zamek należy do gminy Walim i można go zwiedzać przez cały rok.

Położenie

Zamek stoi na szczycie Choiny (450 m n.p.m.) w Górach Czarnych, będących częścią Gór Wałbrzyskich. Wzgórze opada ku lewemu brzegowi Bystrzycy. Jej dolina, nazywana dawniej Śląską Doliną, stanowi naturalną granicę między Górami Sowimi a Górami Wałbrzyskimi. U podnóża góry rozciąga się zaporowe Jezioro Bystrzyckie, które dodaje okolicy malowniczości.

Nazwa zamku ma prawdopodobnie słowiańskie korzenie. Według XIX-wiecznego geografa i językoznawcy Heinricha Adamy’ego zanotowana forma Kynsperch wywodziła się od polskiego słowa „choina”, oznaczającego drzewo iglaste, i znaczyła „świerkowa góra”. Niemcy zgermanizowali ją na Kynsburg, przez co nazwa straciła pierwotne znaczenie. W 1613 roku śląski historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił zamek w swojej „Silesiographii” pod łacińską nazwą Konigsberga castrum.

Geneza zamku

Dokładna data powstania warowni nie jest znana. Zamek wzniósł prawdopodobnie Bolko I Surowy, książę świdnicko-jaworski, panujący na przełomie XIII i XIV wieku, choć brakuje źródeł, które by to potwierdzały. Zachowane partie gotyckich murów powstały zapewne za jego syna, księcia Bernarda świdnickiego, a następnie za panującego po nim brata, Bolka II ziębickiego. Był to więc zamek księstwa świdnickiego, jednego z księstw śląskich, a nie Królestwa Polskiego.

Pod władzą Korony Czeskiej

W 1392 roku, po śmierci księżnej Agnieszki Habsburżanki, wdowy po księciu Bolku II Małym, zamek przeszedł w ręce Korony Czeskiej. W XV wieku warownią władały rodziny rycerskie, które w czasie wojen husyckich zajmowały się rozbojem.

Renesansowa rozbudowa za Maciejem von Logau

Najważniejszy etap rozbudowy przypadł na lata 1545–1587, gdy właścicielem zamku był Maciej von Logau. Prowadzone wówczas prace nadały warowni cechy renesansowej rezydencji. Z tego okresu pochodzi m.in. budynek bramny, wzniesiony w 1570 roku, w którym dziś mieszczą się pokoje noclegowe. Renesansowy charakter miały też sgraffitowe dekoracje elewacji, odnowione na początku XX wieku.

Wojna trzydziestoletnia i opuszczenie

W czasie wojny trzydziestoletniej (1618–1648) zamek zajęli Szwedzi, którzy częściowo go zniszczyli. W drugiej połowie XVIII wieku warownia była oblegana podczas rozruchów chłopskich. Od 1774 roku zamek stał opuszczony, a jego ostatnimi właścicielami byli Zedlitzowie. Budowla szybko niszczała. W 1789 roku osunęła się część południowego skrzydła zamku górnego.

XIX wiek i romantyczna odbudowa

Ratunek przyszedł w epoce romantyzmu. W 1824 roku z inicjatywy profesora Johanna Gustava Gottlieba Büschinga, ówczesnego właściciela zamku, podjęto prace remontowe i zabezpieczające. Nie były one jednak zgodne z historycznym kształtem budowli i wprowadziły do niej zmiany. Kolejne prace prowadzono w latach 1868–1869 i pod koniec XIX wieku. W 1904 roku odnowiono sgraffita i otwarto w zamku schronisko z gospodą, co uczyniło z Grodna popularny cel wycieczek. Dalsze prace konserwatorskie prowadzono po II wojnie światowej. W 1949 roku zamek wpisano do rejestru zabytków.

Architektura

Zamek zbudowano z kamienia na szczycie rozległego wzgórza i początkowo był to największy zamek Śląska. Zamek górny, zajmujący około 950 m², otaczał blankowany mur obwodowy o nieregularnym kształcie, wsparty w narożnikach skarpami. W kurtynie południowej powstała niewielka czworoboczna wieża, a w narożniku południowo-zachodnim znajdowała się wieża bramna z broną. Od zachodu leżało prawdopodobnie gospodarcze przedzamcze.

Dzisiejszy zespół łączy gotyckie mury zamku górnego z renesansowymi elementami z XVI wieku, takimi jak budynek bramny z 1570 roku i sgraffitowe dekoracje, oraz z XIX-wiecznymi przekształceniami. Składa się z zamku dolnego z dziedzińcem, na którym działa karczma, oraz z zamku górnego, zachowanego częściowo w ruinie. Styl budowli to połączenie gotyku i renesansu.

Zamek dziś

Od 2008 roku zamek jest własnością gminy Walim, która doprowadziła do niego wodociąg, a 24 kwietnia 2018 roku uruchomiła w nim hotel i restaurację. Zarządza nim samorządowa instytucja kultury, Centrum Kultury i Turystyki w Walimiu. W dni robocze zamek zwiedza się z przewodnikiem, a w weekendy i święta samodzielnie, także z audioprzewodnikiem. Na dziedzińcu dolnym działa Karczma Rycerska, dostępna bez biletu, a w budynku bramnym można przenocować. Organizowane są też nocne zwiedzania oraz imprezy kulturalne i turystyczne.

Zamek jest czynny przez cały rok, codziennie od 9:00. Ostatnie wejście zależy od sezonu i dnia tygodnia: od października do kwietnia o 16:00 w dni robocze i o 17:00 w weekendy i święta, od maja do września odpowiednio o 17:00 i 18:00. Bilet normalny kosztuje 40 zł, ulgowy 30 zł. Ulga przysługuje m.in. dzieciom, studentom do 26 roku życia, emerytom, rencistom i osobom z niepełnosprawnością, a dzieci do lat 4 wchodzą bezpłatnie. Grupy zorganizowane powyżej 15 osób powinny wcześniej zarezerwować termin.